LÀM THẦY THUỐC KHÓ NHẤT LÀ GIỮ ĐƯỢC LƯƠNG TÂM Lời dạy hơn hai trăm năm của Hải Thượng Lãn Ông và giá trị bất biến của y đức
Có một khoảnh khắc mà có lẽ mỗi người bước vào ngành y đều từng trải qua.
Đó là ngày đầu tiên khoác lên mình chiếc áo blouse trắng.
Đối với nhiều người, đó chỉ là một bộ trang phục nghề nghiệp. Nhưng với người làm nghề y, chiếc áo ấy mang một ý nghĩa đặc biệt hơn: đó là biểu tượng của niềm tin.
Niềm tin của người bệnh khi giao phó sức khỏe của mình. Niềm tin của gia đình khi gửi gắm người thân trong những thời khắc sinh tử.
Và cũng từ giây phút ấy, mỗi hành động, mỗi quyết định của người thầy thuốc đều có thể ảnh hưởng đến cuộc đời của một con người.
Chính vì vậy, nghề y luôn được xã hội xem là một nghề cao quý.
Nhưng sự cao quý ấy không nằm ở danh hiệu, học vị hay địa vị xã hội.
Nó nằm ở trách nhiệm trước sự sống của con người.
Hơn hai trăm năm trước, Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã để lại một lời dạy mà đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị:
“Suy cho cùng, tôi hiểu rằng thầy thuốc là người bảo vệ tính mạng con người, sống chết trong một tay mình nắm, phúc họa trong một tay mình giữ, thế thì đâu có thể kiến thức không đầy đủ, đạo đức không trọn vẹn, tâm hồn không rộng lớn, hành vi không thận trọng mà dám học đòi làm cái nghề cao quý đó chăng.”
Đây không chỉ là lời răn dạy của một danh y dành cho thế hệ sau.
Đây là chuẩn mực nghề nghiệp.
Muốn trở thành người thầy thuốc, trước hết phải trở thành một con người xứng đáng với sự tin tưởng của người bệnh.
- Thầy thuốc không chỉ chữa bệnh, mà là người bảo vệ sự sống
Điều sâu sắc trong tư tưởng của Hải Thượng Lãn Ông là ông không chỉ xem thầy thuốc là người “chữa bệnh”, mà là người bảo vệ tính mạng con người.
Bởi phía sau mỗi bệnh nhân không chỉ là một căn bệnh.
Đó là một cuộc đời.
Một người cha mong được trở về với gia đình.
Một người mẹ muốn nhìn thấy con mình trưởng thành.
Một đứa trẻ cần thêm cơ hội để tiếp tục hành trình sống.
Vì vậy, mỗi quyết định trong y khoa không chỉ là một quyết định chuyên môn, mà còn là một trách nhiệm đạo đức.
Một loại thuốc được lựa chọn.
Một phương pháp điều trị được chỉ định.
Một thời điểm can thiệp được quyết định.
Tất cả đều liên quan đến sức khỏe, thậm chí là sinh mạng của con người.
Vì vậy, nghề y không cho phép sự cẩu thả, chủ quan hay xem nhẹ trách nhiệm.
- “Sống chết trong một tay mình nắm” – đó là trách nhiệm chứ không phải quyền lực
Có thể nhiều người khi đọc câu này sẽ cảm nhận được sự lớn lao của vai trò người thầy thuốc.
Nhưng sâu xa hơn, đây không phải là lời đề cao quyền lực.
Đây là lời cảnh tỉnh về trách nhiệm.
Người thầy thuốc càng có khả năng quyết định nhiều điều, càng phải biết khiêm nhường và thận trọng.
Ngày nay, y học đã phát triển vượt bậc.
Người bác sĩ có sự hỗ trợ của những thiết bị hiện đại, những loại thuốc tiên tiến, những kỹ thuật điều trị mà nhiều thế hệ trước chưa từng có.
Nhưng dù khoa học phát triển đến đâu, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định.
Máy móc có thể cung cấp thông tin.
Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phân tích.
Nhưng người thầy thuốc vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng.
Và cũng chính người thầy thuốc phải chịu trách nhiệm trước quyết định ấy.
Vì vậy, y học càng hiện đại thì yêu cầu về y đức càng cao.
Bởi khoa học có thể giúp con người sống lâu hơn.
Nhưng chỉ có đạo đức mới giúp con người sử dụng khoa học đúng hướng.
- Kiến thức không đầy đủ – người thầy thuốc không được phép ngừng học
Trong lời dạy của Hải Thượng Lãn Ông, kiến thức được đặt ở vị trí đầu tiên.
Điều đó cho thấy ông hiểu rất rõ:
Một người có lòng nhân ái nhưng thiếu năng lực chuyên môn vẫn chưa đủ để cứu người.
Nghề y là một nghề đặc biệt, bởi sự thiếu hiểu biết không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người hành nghề mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người bệnh.
Vì vậy, học tập suốt đời không chỉ là yêu cầu chuyên môn.
Đó còn là trách nhiệm đạo đức.
Một bác sĩ phải cập nhật kiến thức mới.
Một dược sĩ phải hiểu những tiến bộ mới trong sử dụng thuốc.
Một cán bộ y tế phải không ngừng hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp.
Bởi đối tượng phục vụ của ngành y không phải là một công việc vô tri.
Mà là con người.
Mỗi người bệnh là một hoàn cảnh khác nhau, một cơ thể khác nhau và một câu chuyện khác nhau.
Người thầy thuốc chân chính phải luôn giữ được sự khiêm tốn của một người học trò.
Càng giỏi càng phải biết học thêm.
Càng nhiều kinh nghiệm càng phải biết lắng nghe.
4.Đạo đức không trọn vẹn – tài năng sẽ mất đi ý nghĩa cao đẹp
Nếu kiến thức tạo nên năng lực thì đạo đức quyết định cách sử dụng năng lực ấy.
Một người thầy thuốc giỏi có thể chữa khỏi bệnh cho nhiều người.
Nhưng một người thầy thuốc có đạo đức mới biết đặt lợi ích của người bệnh lên trên lợi ích cá nhân.
Y đức không phải là những điều quá lớn lao.
Đôi khi nó nằm trong những việc rất nhỏ:
Là sự trung thực khi đưa ra một chỉ định.
Là sự công bằng với mọi bệnh nhân.
Là không biến nỗi đau của người bệnh thành cơ hội để tìm kiếm lợi ích riêng.
Là nhớ rằng người đang nằm trước mặt mình không phải là một “ca bệnh”, mà là một con người đang cần sự giúp đỡ.
Bởi người bệnh có thể quên rất nhiều thông tin trong quá trình điều trị.
Nhưng họ sẽ nhớ rất lâu thái độ của người thầy thuốc đối với mình.
5.Tâm hồn không rộng lớn – người thầy thuốc sẽ khó chạm đến nỗi đau của người bệnh
Trong toàn bộ lời dạy của Hải Thượng Lãn Ông, có lẽ cụm từ “tâm hồn không rộng lớn” là một trong những điều sâu sắc nhất.
Ông không chỉ yêu cầu người thầy thuốc có kiến thức.
Ông không chỉ yêu cầu người thầy thuốc có đạo đức.
Ông còn yêu cầu họ phải có một trái tim đủ rộng để thấu hiểu con người.
Bởi bệnh nhân đến với người thầy thuốc không chỉ mang theo bệnh tật.
Họ mang theo nỗi sợ hãi.
Mang theo sự lo lắng.
Mang theo những câu hỏi chưa có lời giải đáp:
“Liệu tôi có khỏi bệnh không?”
“Tôi còn có thể trở về với gia đình không?”
“Gia đình tôi sẽ phải đối mặt với điều gì phía trước?”
Nếu người thầy thuốc chỉ nhìn thấy một kết quả xét nghiệm, một chỉ số sinh học hay một chẩn đoán bệnh lý, họ mới chỉ nhìn thấy một phần của người bệnh.
Một người thầy thuốc có tâm sẽ nhìn thấy phía sau bệnh án ấy là một con người đang cần được sẻ chia.
Một lời giải thích nhẹ nhàng.
Một thái độ tôn trọng.
Một sự kiên nhẫn lắng nghe.
Đôi khi không làm thay đổi ngay lập tức tình trạng bệnh lý, nhưng lại có thể thay đổi cách người bệnh đối diện với bệnh tật.
Đó chính là giá trị nhân văn của nghề y.
Bởi thuốc có thể chữa lành cơ thể.
Nhưng sự cảm thông có thể chữa lành một phần tâm hồn.
- Hành vi không thận trọng – bởi trong nghề y không có chỗ cho sự chủ quan
Nếu “tâm hồn rộng lớn” nói về tình yêu thương, thì “hành vi thận trọng” nói về trách nhiệm nghề nghiệp.
Hải Thượng Lãn Ông hiểu rằng:
Người thầy thuốc có thể có lòng nhân ái.
Có kiến thức.
Có nhiệt huyết.
Nhưng nếu thiếu sự cẩn trọng trong từng hành động, tất cả vẫn có thể dẫn đến hậu quả đáng tiếc.
Trong y khoa, nhiều quyết định chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng ảnh hưởng đến cả cuộc đời một con người.
Một liều thuốc.
Một chỉ định.
Một thao tác kỹ thuật.
Một phút thiếu tập trung.
Đều có thể tạo ra những hậu quả không thể dễ dàng sửa chữa.
Vì vậy, sự thận trọng không phải là sự chậm chạp.
Thận trọng là biết suy nghĩ trước khi hành động.
Biết kiểm tra trước khi quyết định.
Biết lắng nghe trước khi kết luận.
Và quan trọng nhất:
Biết đặt sự an toàn của người bệnh lên trên sự tự tin của bản thân.
Một người thầy thuốc giỏi không phải là người luôn cho rằng mình đúng.
Mà là người luôn ý thức rằng mình có thể sai và luôn tìm cách giảm thiểu sai sót.
Đó chính là sự khiêm nhường cần có của một người làm nghề cứu người.
- Trước khi bước vào nghề y, hãy tự hỏi mình một câu hỏi
Ngày nay, hàng nghìn sinh viên bước vào các trường y dược với ước mơ trở thành bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng viên và những người chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng.
Đó là niềm tự hào.
Nhưng nghề y không chỉ là lựa chọn một công việc.
Đó là lựa chọn một cách sống.
Một người có thể mất nhiều năm để học kiến thức.
Có thể mất nhiều năm để rèn luyện kỹ thuật.
Nhưng để trở thành một người thầy thuốc được bệnh nhân tin yêu, cần cả một quá trình rèn luyện nhân cách.
Chiếc áo blouse trắng không chỉ mang màu sắc của nghề nghiệp.
Nó mang theo niềm tin của xã hội.
- Lời dạy hơn hai trăm năm vẫn là ngọn đèn soi đường
Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, thế giới đã thay đổi, y học đã thay đổi, công nghệ đã thay đổi.
Nhưng những giá trị cốt lõi của nghề y vẫn không thay đổi:
Cần kiến thức vững vàng.
Cần đạo đức trong sáng.
Cần tâm hồn biết yêu thương.
Cần sự thận trọng trước mỗi sinh mạng.
Khoa học giúp người thầy thuốc biết phải làm gì.
Nhưng y đức giúp họ hiểu vì sao phải làm điều đó.
Một người có thể trở thành bác sĩ bằng nhiều năm học tập.
Nhưng để trở thành một người thầy thuốc đúng nghĩa, họ cần cả một đời giữ gìn lương tâm nghề nghiệp.
Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất trước khi bước vào ngành y không phải là:
“Tôi sẽ đạt được điều gì từ nghề này?”
Mà là:
“Tôi có đủ trách nhiệm để xứng đáng với sự tin tưởng mà con người trao cho mình hay không?”
Bởi một nền y học hiện đại được xây dựng bằng tri thức và công nghệ.
Nhưng một nền y học được nhân dân tin yêu và kính trọng chỉ có thể được gìn giữ bằng y đức.
Hải Thượng Lãn Ông không để lại cho hậu thế những bệnh viện lớn hay những công nghệ hiện đại.
Nhưng ông để lại một điều quý giá hơn:
Một chuẩn mực để mỗi thế hệ thầy thuốc tự soi lại chính mình.
Bởi điều làm nên sự cao quý của nghề y không chỉ là chữa khỏi một căn bệnh.
Mà là giữ được lòng nhân ái khi đứng trước nỗi đau.
Giữ được sự trung thực khi đứng trước lợi ích.
Giữ được sự khiêm nhường khi có trong tay tri thức.
Và giữ được lương tâm trong suốt hành trình cứu người.
Bởi làm nghề y, điều khó nhất không phải là trở thành một người thầy thuốc giỏi.
Điều khó nhất là trở thành một người thầy thuốc xứng đáng.
“Hiểu bằng khoa học – Sống bằng nhân văn”
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung