CHIẾC ÁO BLOUSE TRẮNG TRƯỚC PHÉP THỬ CỦA THỜI ĐẠI Y đức trong thời kinh tế thị trường: Điều gì cần được gìn giữ?
Có những lúc con người sẵn sàng trao điều quý giá nhất của mình cho một người xa lạ.
Đó là khi họ bước vào bệnh viện.
Họ không chỉ mang theo một bệnh án hay một kết quả xét nghiệm. Họ mang theo sức khỏe, niềm hy vọng, đôi khi là cả sinh mạng của chính mình hoặc người thân, để đặt vào tay người thầy thuốc.
Có lẽ vì thế mà từ bao đời nay, nghề y luôn được xã hội dành một sự kính trọng đặc biệt. Không phải vì đây là nghề tạo ra của cải vật chất, mà bởi đây là nghề gìn giữ sự sống.
Nhưng cũng có lẽ, không nghề nào phải đối diện với nhiều thử thách về đạo đức như nghề y.
Trong thời đại kinh tế thị trường, khi hầu như mọi dịch vụ đều có thể định giá bằng tiền, chiếc áo blouse trắng cũng đứng trước một phép thử lớn. Không phải phép thử về trình độ chuyên môn, mà là phép thử của y đức.
Điều đáng suy ngẫm là đồng tiền không phải kẻ thù của nghề y. Một nền kinh tế phát triển đã mang đến những bệnh viện hiện đại hơn, những loại thuốc tốt hơn, những kỹ thuật tiên tiến hơn và điều kiện làm việc tốt hơn cho đội ngũ cán bộ y tế.
Vấn đề chưa bao giờ nằm ở đồng tiền.
Vấn đề nằm ở chỗ: đồng tiền là phương tiện để phục vụ con người, hay trở thành mục đích chi phối lương tâm nghề nghiệp?
Đó là câu hỏi mà mỗi người khoác lên mình chiếc áo blouse trắng đều phải tự trả lời.
- Y đức – giá trị không đổi qua mọi thời đại
Lịch sử y học, dù ở phương Đông hay phương Tây, đều đặt y đức lên trước y thuật.
Từ lời thề của Hippocrates, tư tưởng nhân ái của Tuệ Tĩnh, những lời răn dạy của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, đến lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Lương y phải như từ mẫu”, tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: người thầy thuốc trước hết phải biết yêu thương con người.
Kiến thức có thể học trong nhiều năm.
Kỹ năng có thể rèn luyện bằng kinh nghiệm.
Nhưng lòng nhân ái và trách nhiệm nghề nghiệp mới là điều tạo nên sự khác biệt giữa một người hành nghề y và một người thầy thuốc đúng nghĩa.
Có một thời, đất nước còn nhiều khó khăn. Bệnh viện thiếu thốn thuốc men, trang thiết bị còn đơn sơ, đời sống của cán bộ y tế vô cùng vất vả.
Thế nhưng, nhiều thế hệ thầy thuốc vẫn lặng lẽ cống hiến.
Họ không ở lại với nghề vì thu nhập.
Họ ở lại vì lời hứa với chính mình khi chọn con đường cứu người.
Điều đáng trân trọng không phải vì họ sống trong thời bao cấp, mà vì trong hoàn cảnh thiếu thốn, họ vẫn giữ được điều quý giá nhất của nghề y: lương tâm nghề nghiệp.
- Kinh tế thị trường không làm mất y đức
Ngày nay, y học đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác.
Những ca ghép tạng, can thiệp tim mạch, phẫu thuật bằng robot, trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị cá thể hóa… là những thành tựu mà nhiều thế hệ đi trước chỉ có thể mơ ước.
Đời sống của nhiều cán bộ y tế cũng từng bước được cải thiện.
Đó là thành quả của sự phát triển kinh tế và khoa học.
Không ai có thể phủ nhận điều đó.
Nhưng cùng với cơ hội luôn có những cám dỗ.
Khi dịch vụ y tế vận hành trong cơ chế thị trường, khi áp lực tài chính, chỉ tiêu, cạnh tranh và lợi ích kinh tế ngày càng lớn, người thầy thuốc cũng phải đối diện với những lựa chọn khó khăn hơn.
Thực tế đã có những vụ việc khiến xã hội đau lòng. Có những cá nhân vì lợi ích riêng mà đánh đổi danh dự nghề nghiệp, làm tổn thương niềm tin của người bệnh.
Những sai phạm ấy cần được xử lý nghiêm minh.
Nhưng sẽ không công bằng nếu từ một vài chiếc áo blouse bị hoen ố mà phủ nhận sự tận tụy của hàng trăm nghìn cán bộ y tế đang ngày đêm âm thầm cống hiến.
Trong đại dịch COVID-19, biết bao bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế đã chấp nhận xa gia đình, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, thậm chí đối diện với nguy cơ lây nhiễm để giành giật sự sống cho người bệnh.
Ở những vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện còn nhiều thiếu thốn, vẫn có những người thầy thuốc lặng lẽ bám trụ nhiều năm.
Trong các phòng cấp cứu, phòng mổ, khoa hồi sức, vẫn có những ca trực xuyên đêm mà phần thưởng lớn nhất chỉ là nụ cười của người bệnh khi khỏe lại.
Họ không xuất hiện nhiều trên báo chí.
Nhưng chính họ đang gìn giữ niềm tin của xã hội đối với ngành y.
- Điều làm nên sự cao quý của nghề y
Không phải ngẫu nhiên mà xã hội gọi nghề y là nghề cao quý.
Sự cao quý ấy không nằm ở học hàm, học vị hay chức vụ.
Cũng không nằm ở mức thu nhập.
Điều làm nên sự cao quý là mỗi ngày người thầy thuốc đều phải đưa ra những lựa chọn.
Lựa chọn giữa điều có lợi cho mình và điều có lợi nhất cho người bệnh.
Lựa chọn giữa sự dễ dàng và trách nhiệm.
Lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và danh dự của cả một đời làm nghề.
Đồng tiền tự nó không xấu.
Nó giúp phát triển bệnh viện, đầu tư nghiên cứu, nâng cao chất lượng điều trị và cải thiện đời sống cán bộ y tế.
Nhưng nếu đồng tiền trở thành thước đo duy nhất của nghề y, thì chiếc áo blouse trắng sẽ dần mất đi ý nghĩa thiêng liêng vốn có.
Bởi điều người bệnh mong đợi khi tìm đến bệnh viện không chỉ là một đơn thuốc đúng.
Họ còn cần một ánh mắt biết cảm thông.
Một lời giải thích chân thành.
Một thái độ tôn trọng.
Đôi khi, chính những điều tưởng chừng rất nhỏ ấy lại mang đến sức mạnh giúp người bệnh có thêm niềm tin để vượt qua bệnh tật.
Y học chữa lành bằng khoa học.
Nhưng người thầy thuốc chữa lành bằng cả khoa học và lòng nhân ái.
- Đánh thức lời thề nghề nghiệp
Có lẽ, điều xã hội mong mỏi hôm nay không phải là những lời ca ngợi hay những lời chỉ trích gay gắt. Điều xã hội mong mỏi là mỗi người thầy thuốc, dù đang ở bệnh viện tuyến trung ương hay một trạm y tế nhỏ nơi vùng quê, vẫn luôn nhớ đến ngày đầu tiên mình quyết định bước vào nghề.
Ngày ấy, hầu như không ai chọn nghề y chỉ để kiếm tiền.
Họ chọn vì muốn cứu người.
Muốn làm một công việc có ích.
Muốn góp phần xoa dịu nỗi đau của người khác.
Thời gian có thể làm thay đổi nhiều thứ.
Hoàn cảnh có thể tạo ra áp lực.
Cơ chế có thể khác đi.
Nhưng lý do để người thầy thuốc bắt đầu với nghề không nên mất đi.
Bởi khi còn giữ được lý tưởng ấy, người thầy thuốc sẽ luôn biết đâu là giới hạn mình không được phép vượt qua.
Lời kết
Rồi sẽ có những loại thuốc mới hơn.
Những kỹ thuật hiện đại hơn.
Những bệnh viện thông minh hơn.
Nhưng sẽ không bao giờ có một cỗ máy nào thay thế được lòng nhân ái và lương tâm của người thầy thuốc.
Kinh tế thị trường có thể định giá một dịch vụ y tế.
Nhưng không bao giờ định giá được y đức.
Sau tất cả những đổi thay của thời đại, điều giữ cho chiếc áo blouse trắng luôn được xã hội kính trọng vẫn không phải là quyền lực, danh tiếng hay thu nhập.
Mà là sự tận tâm trước người bệnh, sự trung thực với nghề và lòng nhân ái đối với con người.
Bởi một nền y học hiện đại được xây dựng bằng khoa học.
Nhưng một nền y học được nhân dân yêu quý và tin cậy chỉ có thể được gìn giữ bằng y đức.
“Hiểu bằng khoa học – Sống bằng nhân văn”.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung