Trong quá trình giảng dạy, có thể nhận thấy nhiều sinh viên học chăm chỉ, nhưng kết quả chưa tương xứng với thời gian bỏ ra. Điều này không phải vì thiếu cố gắng, mà chủ yếu do phương pháp học, cụ thể là kỹ năng tự học chưa được áp dụng đúng cách.

Hiện nay, ngành Y Dược đang phát triển rất nhanh, tri thức liên tục được cập nhật. Vì vậy, việc chỉ dựa vào kiến thức được truyền đạt trong lớp là không đủ. Tự học hiện nay không chỉ là một lựa chọn, mà là điều bắt buộc nếu muốn theo đuổi nghề bền vững. Vì vậy, việc nhìn lại cách học và xây dựng kỹ năng tự học hiệu quả là điều cần thiết.

1. Thực trạng: học nhiều nhưng chưa đạt hiệu quả tương xứng

Một câu hỏi thường được đặt ra sau mỗi học phần là: “Phần này có gây khó khăn cho người học không?” phần lớn các em trả lời là “Dạ khó, học không vào” hoặc “Học rồi nhưng không nhớ lâu”.

Nếu quan sát kỹ hơn, nhiều sinh viên vẫn học theo cách thụ động: ghi chép đầy đủ, học thuộc trước kỳ thi, nhưng ít khi tự đặt câu hỏi “Tại sao?” hay “Áp dụng thế nào trong thực tế?”. Kiến thức sau kỳ thi thường không được duy trì lâu dài.

Tình huống thực tế

Trong môn sử dụng thuốc, một sinh viên tên A chia sẻ rằng em đã dành rất nhiều thời gian để học, thậm chí thức khuya ôn bài trước kỳ thi.

Tuy nhiên, khi làm bài vẫn cảm thấy bối rối và không tự tin vào đáp án của mình.

Khi trao đổi kỹ hơn, tôi thấy em chủ yếu học bằng cách đọc đi đọc lại tài liệu và ghi nhớ nội dung. Em không hệ thống hóa kiến thức, không liên hệ với các tình huống thực tế, cũng không tự kiểm tra mức độ hiểu bài.

Sau khi được chỉ dạy phương pháp học mới như dùng sơ đồ, tự đặt câu hỏi và thử giải thích lại bài học theo cách của riêng mình, kết quả học tập của em cải thiện rõ rệt trong thời gian ngắn. Quan trọng hơn là em cảm thấy việc học trở nên nhẹ nhàng và có mục đích hơn.

Tình huống này không chỉ riêng em A, mà phản ánh thực trạng chung của nhiều sinh viên hiện nay: học nhiều nhưng chưa học đúng cách.

2. Những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả

2.1. Xác định rõ mục tiêu học tập của bản thân

Việc học mà không rõ mục tiêu sẽ khiến sinh viên dễ sa đà vào việc học không tập trung.

Ngược lại, nếu có mục tiêu cụ thể, ví dụ thay vì chỉ nói là “học chương này”, có thể đặt mục tiêu rõ ràng hơn như “hiểu cơ chế và so sánh các nhóm thuốc chính”. Thay đổi nhỏ này giúp việc học trở nên hiệu quả hơn rất nhiều.

Thực tế cho thấy, khi sinh viên hiểu rõ mình học để làm gì, ví dụ như để tư vấn thuốc tốt hơn, đi thực tập tự tin hơn, thái độ học sẽ thay đổi rõ rệt.

2.2. Biết chọn lọc tài liệu thay vì đọc mọi thứ

Hiện nay, sinh viên có thể tìm tài liệu dễ dàng, nhưng “nhiều” không đồng nghĩa với “tốt”.

Một sai lầm thường gặp là đọc quá nhiều nguồn nhưng không phân loại hay hệ thống nội dung. Thay vào đó, bạn nên tập trung vào:

• Giáo trình chính
• Tài liệu do giảng viên cung cấp
• Một số nguồn chuyên ngành đáng tin cậy

Học ít nhưng chắc chắn sẽ tốt hơn học nhiều nhưng rời rạc.

2.3. Học theo cách hiểu, không chỉ học để nhớ

Trong ngành Y – Dược, nếu chỉ học thuộc thì sẽ rất khó để tiếp tục phát triển. Do đó, sinh viên cần:

• Vẽ sơ đồ đơn giản
• So sánh các nhóm thuốc
• Liên hệ với tình huống thực tế

Khi đã hiểu bản chất của nội dung, việc ghi nhớ sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

2.4. Tự kiểm tra – bước quan trọng nhưng hay bị bỏ qua

Không ít sinh viên dành thời gian học nhưng bỏ qua bước tự đánh giá, dẫn đến việc chỉ nhận ra những điểm chưa hiểu khi bước vào bài kiểm tra. Một số cách đơn giản nhưng hiệu quả gồm:

• Tự đặt câu hỏi sau khi học xong
• Giải thích lại bài theo cách của bản thân
• Thảo luận với bạn học

Đây là cách nhanh nhất để nhận ra được mình thực sự hiểu đến đâu.

2.5. Định hướng: thay đổi từ những thói quen nhỏ

Tự học không phải là điều gì quá phức tạp, mà bắt đầu từ những thay đổi nhỏ:

• Học theo kế hoạch thay vì học theo cảm hứng
• Hiểu bài thay vì chỉ ghi nhớ
• Chủ động tìm hiểu thay vì chờ được cung cấp

Bên cạnh đó, vai trò của giảng viên không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng phương pháp học. Khi sinh viên được hướng dẫn cách học đúng, hiệu quả sẽ cải thiện rõ rệt.

3. Kết luận

Từ thực tế giảng dạy, có thể thấy được sự khác biệt giữa sinh viên học tốt và chưa tốt không hoàn toàn do năng lực, mà phần lớn đến từ phương pháp học. Trong đó, kỹ năng tự học đóng vai trò then chốt.

Ngành Y – Dược là lĩnh vực đòi hỏi học tập suốt đời. Vì vậy, việc hình thành thói quen tự học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường sẽ giúp sinh viên chủ động hơn trong quá trình phát triển nghề nghiệp và thích nghi tốt với yêu cầu thực tế./.

ThS.DS. Trương Hải Trân