Trong quá trình sử dụng thuốc, nhiều người thường chỉ quan tâm đến công dụng điều trị mà ít chú ý rằng các thuốc khi dùng cùng nhau có thể ảnh hưởng lẫn nhau. Trên thực tế, không phải cứ uống đúng thuốc là luôn đảm bảo an toàn, bởi việc phối hợp thuốc không hợp lý đôi khi có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ xuất hiện tác dụng không mong muốn.

Hiện nay, tình trạng người bệnh tự mua thuốc, sử dụng thực phẩm chức năng hoặc dùng nhiều loại thuốc cùng lúc ngày càng phổ biến. Điều đáng lo ngại là không ít người hoàn toàn không biết rằng giữa các thuốc có thể xảy ra tương tác. Một số trường hợp chỉ xuất hiện biểu hiện nhẹ như buồn ngủ, đầy bụng hoặc chóng mặt, nhưng cũng có những tương tác nghiêm trọng ảnh hưởng đến gan, thận hoặc tim mạch. Vì vậy, hiểu đúng về tương tác thuốc và sử dụng thuốc hợp lý là điều cần thiết nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế các nguy cơ không mong muốn.

1. Thực trạng: nhiều người đang sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc

Trong đời sống hiện nay, việc sử dụng thuốc trở nên khá dễ dàng. Chỉ cần xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, cảm cúm, đau nhức hoặc mất ngủ, nhiều người sẽ tự mua thuốc điều trị mà không tham khảo ý kiến nhân viên y tế.

Bên cạnh thuốc điều trị bệnh, nhiều người còn sử dụng thêm:
· Vitamin
· Thực phẩm chức năng
· Thuốc bổ
· Đông dược
· Các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe

Vấn đề là người dùng thường nghĩ rằng:
“Thuốc bổ thì chắc không ảnh hưởng gì”
“Uống nhiều loại sẽ giúp mau khỏe hơn”.

Tuy nhiên, càng sử dụng nhiều thuốc thì nguy cơ tương tác càng tăng lên.

Đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch…, số lượng thuốc sử dụng mỗi ngày thường khá nhiều. Đây cũng là nhóm đối tượng dễ gặp tương tác thuốc hơn so với người bình thường.

2. Tương tác thuốc là gì?

Tương tác thuốc có thể dẫn đến:
· Giảm hiệu quả điều trị
· Tăng tác dụng phụ
· Làm xuất hiện phản ứng không mong muốn
· Ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh

Không phải mọi tương tác đều nguy hiểm, nhưng một số trường hợp nếu không được phát hiện sớm có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

3. Những tương tác thuốc thường gặp trong thực tế

3.1. Thuốc và thực phẩm chức năng

Hiện nay, nhiều người có thói quen sử dụng thuốc cùng với các sản phẩm bổ sung mà không chú ý đến khả năng tương tác. Ví dụ:

• Một số sản phẩm chứa calci hoặc sắt có thể làm giảm hấp thu của một số thuốc kháng sinh.
• Một số sản phẩm thảo dược có thể ảnh hưởng đến thuốc điều trị tim mạch hoặc thuốc chống đông máu.

Do nghĩ rằng đây chỉ là sản phẩm hỗ trợ, nhiều người thường không chủ động thông báo với nhân viên y tế khi sử dụng.

3.2. Thuốc và đồ uống

Không ít người có thói quen uống thuốc cùng trà, cà phê, sữa hoặc nước ngọt thay vì nước lọc. Tuy nhiên:

• Sữa có thể làm giảm hấp thu của một số kháng sinh
• Rượu bia có thể làm tăng độc tính của thuốc đối với gan
• Cà phê có thể làm tăng cảm giác hồi hộp, mất ngủ khi dùng cùng một số thuốc

Đây là những tình huống khá phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ trong thực tế.

3.3. Tự phối hợp nhiều thuốc cùng lúc

Một số người khi bị cảm cúm thường tự kết hợp:

• Thuốc cảm
• Thuốc giảm đau
• Vitamin C
• Thuốc ho
• Thuốc kháng sinh

mà không chú ý thành phần bên trong.

Trên thực tế, nhiều thuốc cảm đã chứa paracetamol. Nếu người bệnh tiếp tục dùng thêm thuốc giảm đau chứa cùng hoạt chất, nguy cơ quá liều có thể xảy ra mà bản thân người dùng không nhận ra.

4. Vì sao người bệnh thường ít chú ý đến tương tác thuốc?

Trên thực tế, nhiều người chưa có thói quen tìm hiểu kỹ về các thuốc mình đang sử dụng. Khi thấy thuốc được bán phổ biến tại nhà thuốc hoặc quảng cáo rộng rãi, không ít người sẽ mặc định rằng sản phẩm đó an toàn và có thể dùng tùy ý.

Một số suy nghĩ khá phổ biến hiện nay như: “Thuốc không kê đơn thì dùng sao cũng được; Chỉ người bệnh nặng mới cần lo về tương tác thuốc.”

Chính những quan điểm này khiến nhiều người chủ quan trong quá trình dùng thuốc.

Bên cạnh đó, thói quen tự mua thuốc điều trị tại nhà cũng ngày càng phổ biến. Khi có triệu chứng như đau đầu, cảm cúm, mất ngủ hoặc đau nhức cơ thể, nhiều người thường tự kết hợp nhiều loại thuốc mà không kiểm tra thành phần hoạt chất bên trong. Ngoài ra, phần lớn người dùng chỉ nhớ tên thương mại hoặc hình dạng thuốc mà ít quan tâm đến hoạt chất. Điều này dễ dẫn đến tình trạng sử dụng trùng hoạt chất giữa nhiều thuốc khác nhau mà bản thân không nhận ra.

Một nguyên nhân khác là người bệnh thường quên thông báo với nhân viên y tế về các sản phẩm đang sử dụng thêm như vitamin, đông dược hoặc thực phẩm chức năng. Trong khi đó, đây lại là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc trong thực tế.

5. Vai trò của dược sĩ trong sử dụng thuốc an toàn

Trong quá trình điều trị, dược sĩ giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh sử dụng thuốc hợp lý và hạn chế các nguy cơ liên quan đến tương tác thuốc.

Không chỉ đơn thuần hướng dẫn cách dùng thuốc, dược sĩ còn cần tìm hiểu:

• Người bệnh đang dùng những thuốc nào
• Có sử dụng thêm sản phẩm hỗ trợ sức khỏe hay không
• Có mắc bệnh lý nền đặc biệt không
• Có tiền sử dị ứng hoặc phản ứng với thuốc trước đây không

Việc khai thác đầy đủ các thông tin này giúp phát hiện sớm những phối hợp thuốc chưa phù hợp và hạn chế các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình điều trị.

Ngoài ra, dược sĩ cũng đóng vai trò tư vấn để người bệnh hiểu rằng không phải cứ dùng nhiều thuốc hoặc nhiều sản phẩm bổ sung thì hiệu quả sẽ tốt hơn. Trong nhiều trường hợp, sử dụng thuốc đúng và đủ mới là yếu tố quan trọng nhất.

Về phía người bệnh, việc chủ động cung cấp thông tin về các thuốc và sản phẩm đang sử dụng cũng rất cần thiết nhằm hỗ trợ nhân viên y tế đánh giá nguy cơ tương tác thuốc chính xác hơn.

6. Kết luận

Tương tác thuốc là vấn đề có thể gặp ở nhiều đối tượng, đặc biệt ở những người sử dụng nhiều thuốc cùng lúc hoặc tự ý phối hợp thêm các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe. Dù nhiều trường hợp chỉ gây ảnh hưởng nhẹ, nhưng cũng có những tương tác làm thay đổi hiệu quả điều trị hoặc gia tăng nguy cơ xuất hiện tác dụng không mong muốn.

Hiện nay, thói quen tự mua thuốc và sử dụng thuốc theo kinh nghiệm vẫn còn khá phổ biến. Điều này khiến nguy cơ gặp tương tác thuốc ngày càng dễ xảy ra nếu người dùng thiếu kiến thức hoặc chủ quan trong quá trình sử dụng.

Vì vậy, mỗi người cần hình thành thói quen dùng thuốc hợp lý, không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc và nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi cần thiết. Đồng thời, việc tăng cường vai trò tư vấn của dược sĩ cũng góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho người bệnh trong quá trình sử dụng thuốc./.

ThS.DS. Trương Hải Trân