26/8 – Ngày Quốc tế Chó: Vì sao loài chó có riêng một ngày?

Chó đã sống và làm việc bên cạnh con người hàng nghìn năm, từ giữ nhà, chăn gia súc đến tìm kiếm cứu nạn, dẫn đường và đồng hành trong mỗi gia đình. Nhưng ngày 26/8 không chỉ là dịp để tôn vinh “người bạn bốn chân”. Đằng sau ngày đặc biệt này còn là câu chuyện về sự thay đổi trong cách con người nhìn nhận, bảo vệ và đối xử với động vật.

Chó không chỉ là vật nuôi mà đã trở thành người bạn và thành viên trong nhiều gia đình.

Một ngày rất lạ

Có những ngày trong năm dành cho những điều lớn lao: ngày của người mẹ, người thầy, người lao động, hay những ngày dành cho sức khỏe, môi trường và hòa bình.

Nhưng có một ngày nghe qua khá lạ: Ngày Quốc tế Chó – 26/8.

Tại sao loài chó lại có riêng một ngày? Có phải chỉ để những người yêu chó đăng một bức ảnh lên mạng xã hội, mua cho chúng một món quà hay đưa đi dạo?

Có lẽ không đơn giản như vậy. Bởi phía sau ngày 26/8 là một câu chuyện thú vị về mối quan hệ giữa con người và loài chó, về sự thay đổi trong cách chúng ta nhìn nhận động vật và, sâu xa hơn, về trách nhiệm của con người đối với những sinh vật đã sống cùng mình từ hàng nghìn năm.

1. Câu chuyện bắt đầu từ một chú chó

Ngày 26/8 hiện được biết đến rộng rãi với tên gọi National Dog Day. Ngày này được khởi xướng vào năm 2004 bởi Colleen Paige, một nhà hoạt động về phúc lợi động vật tại Hoa Kỳ. Điều đặc biệt là ngày 26/8 không phải một ngày được lựa chọn ngẫu nhiên.

Theo câu chuyện được National Dog Day ghi nhận, đây là ngày gia đình Colleen Paige nhận chú chó đầu tiên khi bà mới 10 tuổi. Một sự kiện rất nhỏ trong cuộc đời một cô bé, nhưng nhiều năm sau lại trở thành nguồn cảm hứng cho một ngày dành cho loài chó.

Từ một chú chó của một gia đình, câu chuyện dần được mở rộng thành câu chuyện về hàng triệu chú chó trên thế giới: những chú chó đang sống trong các gia đình, những chú chó làm việc cùng con người, những chú chó được cứu khỏi đường phố và cả những chú chó vẫn đang chờ một mái nhà.

Vì vậy, nếu chỉ xem ngày 26/8 là dịp để “mừng sinh nhật” loài chó thì có lẽ chúng ta đã bỏ qua phần quan trọng nhất của câu chuyện.

2. Một ngày dành cho chó, nhưng câu hỏi lại dành cho con người

Điều thú vị khi tìm hiểu về National Dog Day là ý nghĩa của ngày này không chỉ xoay quanh những chú chó trong mỗi gia đình.

Năm 2013, Thượng viện bang New York từng ghi nhận National Dog Day trong một nghị quyết nhằm tôn vinh vai trò của chó trong tìm kiếm, cứu hộ và các hoạt động phục vụ cộng đồng, trong đó có những chú chó tham gia nhiệm vụ tại Ground Zero sau vụ khủng bố ngày 11/9.

Từ đó, ngày dành cho chó có thể được nhìn dưới nhiều góc độ: chó trong gia đình, chó trong xã hội, chó làm việc cùng con người, và rộng hơn là trách nhiệm của con người đối với một loài vật đã đồng hành với chúng ta suốt hàng nghìn năm.

Có lẽ, đây mới là câu hỏi đáng suy nghĩ nhất phía sau ngày 26/8: chúng ta đã đối xử với loài chó như thế nào, khi chúng đã làm được nhiều điều cho con người đến vậy?

3. Vì sao chó lại trở nên đặc biệt với con người?

Nếu chỉ nói chó là “người bạn trung thành” thì có lẽ vẫn chưa đủ.

Chó sở hữu nhiều khả năng sinh học đặc biệt, nổi bật là khứu giác. Nhờ khả năng nhận biết và phân biệt mùi rất tốt, chó có thể được huấn luyện để tìm kiếm người mất tích, phát hiện người mắc kẹt trong đống đổ nát, hỗ trợ phát hiện ma túy và chất nổ, tham gia công tác an ninh hoặc dẫn đường cho người khiếm thị.

Trong những tình huống mà vài phút có thể quyết định sự sống còn, một chú chó được huấn luyện tốt có thể trở thành một “cộng sự” đặc biệt mà công nghệ hiện đại chưa phải lúc nào cũng thay thế được.

Nhưng gọi chúng là một “thiết bị sinh học” vẫn chưa thật đúng. Bởi chó không chỉ làm việc cho con người. Chúng sống cùng con người, học cách hợp tác và hình thành những mối quan hệ xã hội, tình cảm đặc biệt với con người.

Chính sự kết hợp giữa khả năng sinh học, khả năng học hỏi và mối quan hệ gắn bó với con người đã khiến chó trở thành một trong những loài vật đặc biệt nhất trong lịch sử thuần hóa.

4. Từ con vật giữ nhà đến một thành viên của gia đình

Trong quá khứ, người ta nuôi chó chủ yếu để giữ nhà, bảo vệ tài sản hoặc hỗ trợ trong công việc. Theo thời gian, chó trở thành thú cưng; và ngày nay, trong nhiều gia đình, chúng đã trở thành một thành viên thực sự của gia đình.

Người ta đặt tên cho chúng, chăm sóc sức khỏe, đưa đi khám bệnh, tổ chức sinh nhật và thậm chí dành những khoản tiền không nhỏ để điều trị khi chúng mắc bệnh. Khi một chú chó qua đời, không ít người chủ trải qua cảm giác mất mát sâu sắc như khi chia tay một thành viên thân thiết.

Sự thay đổi ấy dẫn đến một câu hỏi đáng suy nghĩ:

Khi vị trí của một con vật trong đời sống con người thay đổi, liệu cách pháp luật đối xử với nó có nên thay đổi theo?

Ở nhiều quốc gia, câu trả lời đang dần được thể hiện bằng những thay đổi trong chính sách, pháp luật và quan niệm về phúc lợi động vật.

5. Khi tình yêu dành cho động vật trở thành luật pháp

Một trong những thay đổi đáng chú ý của xã hội hiện đại là phúc lợi động vật không còn chỉ là câu chuyện của những người yêu thú cưng hay các tổ chức bảo vệ động vật. Ở một số quốc gia, nó đã trở thành một vấn đề pháp lý và chính sách công.

Pháp: động vật được pháp luật nhìn nhận là sinh vật có cảm giác

Năm 2015, Bộ luật Dân sự Pháp bổ sung Điều 515-14, xác định động vật là những “sinh vật có cảm giác”. Đây là một thay đổi có ý nghĩa về mặt nhận thức pháp lý, bởi nó cho thấy động vật không còn được nhìn nhận đơn giản như những vật vô tri.

Tuy nhiên, cũng cần hiểu chính xác rằng điều này không đồng nghĩa với việc động vật được trao địa vị pháp lý giống con người. Theo chính điều luật này, động vật vẫn chịu chế độ pháp lý về tài sản, bên cạnh những quy định riêng nhằm bảo vệ chúng.

Dù vậy, chỉ một thay đổi trong cách pháp luật mô tả động vật cũng cho thấy xã hội đã bắt đầu nhìn chúng bằng một lăng kính khác: chúng là những sinh vật có khả năng cảm nhận và có thể chịu đau đớn, tổn thương.

6. Đức: nuôi một con chó cũng là một trách nhiệm

Nếu Pháp cho thấy sự thay đổi trong cách pháp luật nhìn nhận động vật, thì Đức nhấn mạnh một khía cạnh khác: trách nhiệm của người nuôi.

Luật Phúc lợi Động vật của Đức yêu cầu người nuôi phải bảo đảm thức ăn, chăm sóc và điều kiện sống phù hợp với nhu cầu của từng loài; đồng thời không được gây đau đớn, khổ sở hoặc tổn hại cho động vật nếu không có lý do chính đáng. Phúc lợi động vật cũng được ghi nhận là một mục tiêu của Nhà nước trong Hiến pháp Đức.

Đối với chó, các quy định còn được cụ thể hóa bằng những yêu cầu về điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc, vận động và giao tiếp phù hợp.

Điều này dẫn đến một quan niệm rất đáng suy nghĩ:

Nhận nuôi một con chó không chỉ là sở hữu một con vật, mà là nhận một trách nhiệm.

7. Hàn Quốc: một sự thay đổi lịch sử đối với thịt chó

Nếu Pháp cho thấy sự thay đổi trong cách pháp luật nhìn nhận động vật, Đức nhấn mạnh trách nhiệm của người nuôi, thì Hàn Quốc lại đưa câu chuyện sang một cấp độ khác: thay đổi cả một ngành kinh doanh gắn với tập quán lâu đời.

Tháng 1/2024, Quốc hội Hàn Quốc thông qua đạo luật nhằm chấm dứt ngành công nghiệp thịt chó. Theo luật, việc nuôi, giết mổ, phân phối và bán chó để làm thực phẩm sẽ bị cấm sau giai đoạn chuyển tiếp, với các quy định cốt lõi dự kiến có hiệu lực đầy đủ từ tháng 2/2027.

Đây là một thay đổi đáng chú ý bởi ăn thịt chó từng tồn tại như một tập quán tại Hàn Quốc. Tuy nhiên, xã hội nước này đã thay đổi đáng kể: số người nuôi thú cưng gia tăng, thế hệ trẻ có quan niệm khác về chó và vấn đề phúc lợi động vật ngày càng được quan tâm.

Đến năm 2026, quá trình chuyển tiếp đang đi đến giai đoạn cuối trước khi lệnh cấm có hiệu lực. Việc tiêu thụ thịt chó đã giảm mạnh, trong khi thái độ của xã hội đối với loài chó cũng thay đổi theo sự phổ biến ngày càng tăng của việc nuôi thú cưng.

Điều đáng chú ý là quá trình này không chỉ đơn giản là một quyết định “cấm”. Nhà nước Hàn Quốc còn phải tính đến sinh kế của những người đang hoạt động trong ngành, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp.

Đó là một bài học đáng suy nghĩ: một chính sách bảo vệ động vật muốn đi vào cuộc sống không chỉ cần đúng về đạo lý, mà còn phải giải quyết được những vấn đề kinh tế và xã hội đi kèm.

8. Yêu chó có phải chỉ là không ăn thịt chó?

Đây là một câu hỏi không dễ trả lời.

Nếu nói “không ăn thịt chó mới là yêu chó”, câu chuyện sẽ trở nên quá đơn giản. Bởi bảo vệ chó còn nhiều hơn thế.

Đó là không bỏ rơi khi đã chán nuôi; không mua theo phong trào rồi vứt bỏ; không nhân giống vô trách nhiệm, ngược đãi hoặc mua bán trái phép; đồng thời không để chó thả rông gây nguy hiểm cho cộng đồng.

Đó còn là tiêm phòng đầy đủ, kiểm soát sinh sản, điều trị khi chúng mắc bệnh và bảo đảm những nhu cầu cơ bản của một con vật mà chính con người đã đưa về nhà.

Quan trọng hơn, cần hiểu rằng nuôi một con chó là một cam kết dài hạn.

Một chú chó không phải món đồ chơi. Nó không thể bị trả lại khi chủ nhân không còn thích, cũng không thể tự quyết định cuộc sống của mình.

Vì vậy, trước khi đưa một con chó về nhà, câu hỏi không nên chỉ là: “Mình có thích nó không?”, mà còn phải là:

“Mình có đủ khả năng chăm sóc và chịu trách nhiệm với nó trong suốt cuộc đời của nó hay không?”

9. Từ câu chuyện thế giới, nhìn lại Việt Nam

Việt Nam cũng có một mối quan hệ rất gần gũi với loài chó.

Chó giữ nhà, trông coi tài sản, đồng hành trong gia đình; chó nghiệp vụ và chó tham gia tìm kiếm, cứu hộ. Ở nhiều vùng nông thôn, hình ảnh một chú chó nằm trước hiên nhà đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống.

Nhưng bên cạnh đó, Việt Nam cũng phải đối mặt với những vấn đề như chó thả rông, bỏ rơi động vật, quản lý vật nuôi và đặc biệt là bệnh dại.

Vì vậy, bảo vệ chó ở Việt Nam không thể chỉ được nhìn dưới góc độ tình cảm. Đó còn là câu chuyện của y tế công cộng, thú y, quản lý đô thị, trách nhiệm của chủ nuôi và phúc lợi động vật.

Yêu thương một con chó không có nghĩa là để nó tự do chạy ngoài đường mà không được quản lý; cũng không có nghĩa là bỏ qua việc tiêm phòng hay những quy định nhằm bảo vệ cộng đồng.

Ngược lại, chăm sóc và quản lý tốt một con chó cũng chính là góp phần bảo vệ sức khỏe, sự an toàn của con người và cộng đồng.

Đó là điểm gặp nhau giữa tình yêu động vật và trách nhiệm xã hội.

Lời kết: Một ngày dành cho chó, nhưng bài học dành cho con người

Có lẽ điều đáng nói nhất về ngày 26/8 không phải là “hôm nay là ngày của chó”, mà là dịp để chúng ta nhìn lại cách mình đối xử với một loài vật đã sống bên cạnh con người hàng nghìn năm.

Từ một chú chó trong tuổi thơ của Colleen Paige, ngày 26/8 đã trở thành dịp nhắc đến những chú chó trong gia đình, chó nghiệp vụ, chó tìm kiếm cứu nạn, chó dẫn đường và cả những chú chó đang chờ một mái nhà.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện về Ngày Quốc tế Chó phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong xã hội hiện đại: văn minh không chỉ thể hiện ở những tòa nhà cao tầng, thành tựu khoa học hay sự phát triển kinh tế, mà còn ở cách con người đối xử với những sinh vật yếu thế và phụ thuộc vào mình.

Từ Pháp, nơi pháp luật thừa nhận động vật là những sinh vật có cảm giác; đến Đức, nơi trách nhiệm của người nuôi được đặt ra cụ thể; hay Hàn Quốc, nơi một lộ trình pháp lý đang được thực hiện để chấm dứt ngành công nghiệp thịt chó, có thể thấy mối quan hệ giữa con người và động vật đang từng bước được nhìn nhận lại.

Ngày 26/8 vì thế có thể chỉ là một ngày trên lịch.

Nhưng nếu ngày ấy khiến một người cân nhắc kỹ hơn trước khi đưa một con chó về nhà, khiến một người không bỏ rơi con vật mình đã nuôi, khiến một chủ nuôi nhớ tiêm phòng cho chó, hoặc đơn giản khiến chúng ta nhìn những con vật bên cạnh mình bằng nhiều sự tôn trọng hơn, thì ngày đó đã có ý nghĩa.

Bởi yêu một con chó có thể bắt đầu bằng một cái vuốt ve.

Nhưng bảo vệ nó phải bắt đầu bằng trách nhiệm.

DsCKI. Nguyễn Quốc Trung