KHI NGƯỜI BỆNH KHÔNG TIN VÀO ĐƠN THUỐC
Đằng sau những cái tên thuốc khác nhau là một câu chuyện của khoa học và niềm tin
Mở đầu: Khi người bệnh nhìn vào đơn thuốc và đặt câu hỏi
Trong hơn 30 năm làm việc trong ngành Dược, tôi đã từng gặp rất nhiều câu hỏi của người bệnh.
Có những câu hỏi về tác dụng phụ của thuốc.
Có những câu hỏi về cách uống thuốc sao cho đúng.
Nhưng có một câu hỏi tưởng như rất đơn giản, lại khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất:
“Thầy ơi, sao bác sĩ này kê một loại thuốc, bác sĩ khác lại kê thuốc khác? Vậy ai đúng, ai sai?”
Một câu hỏi rất thật.
Bởi với người bệnh, một đơn thuốc không chỉ là vài dòng chữ trên tờ giấy.
Đó là niềm hy vọng.
Là sự tin tưởng họ gửi gắm vào người thầy thuốc.
Vì vậy, khi nhìn thấy hai hoặc ba đơn thuốc có những cái tên khác nhau, nhiều người bắt đầu hoang mang.
Họ nghĩ:
“Có phải bác sĩ trước kê sai không?”
“Có phải thuốc này tốt hơn thuốc kia?”
“Hay bác sĩ sau đã thay đổi vì thuốc cũ không hiệu quả?”
Và đôi khi, sự nghi ngờ ấy khiến người bệnh không còn uống thuốc một cách yên tâm nữa.
- Một câu chuyện từ thực tế nghề nghiệp
Tôi từng gặp một người bệnh đến gặp tôi với vẻ mặt khá lo lắng.
Trên tay anh là ba đơn thuốc của ba lần khám khác nhau.
Anh đặt ba tờ đơn lên bàn và hỏi:
“Thầy xem giúp tôi, tại sao cùng một bệnh mà mỗi bác sĩ lại cho một loại thuốc khác nhau? Tôi không biết nên tin đơn nào.”
Tôi nhìn qua ba đơn thuốc.
Quả thật, tên thuốc trên ba đơn hoàn toàn khác nhau.
Tên biệt dược khác nhau.
Nhà sản xuất khác nhau.
Hình thức viên thuốc cũng khác nhau.
Nếu chỉ nhìn bằng mắt thường, ngay cả một người làm trong ngành không có chuyên môn sâu cũng có thể nghĩ:
“Ba loại thuốc này chắc là ba cách điều trị khác nhau.”
Và đó cũng chính là suy nghĩ rất tự nhiên của nhiều người bệnh.
Nhưng câu chuyện thực sự phía sau lại không đơn giản như vậy.
- Khi tên thuốc khác nhau nhưng bản chất điều trị có thể giống nhau
Trong thực tế điều trị, người bệnh thường biết đến thuốc thông qua tên thương mại.
Đó là những cái tên được in nổi bật trên hộp thuốc.
Ví dụ, cùng một hoạt chất nhưng có thể có rất nhiều tên thương mại khác nhau, do nhiều công ty sản xuất.
Mỗi sản phẩm có thể khác nhau về:
- Nhà sản xuất;
- Dạng bào chế;
- Tá dược;
- Quy cách đóng gói;
- Giá thành.
Nhưng điều quan trọng nhất đối với điều trị lại nằm ở:
Hoạt chất là gì?
Hàm lượng bao nhiêu?
Dạng dùng như thế nào?
Có phù hợp với tình trạng người bệnh hay không?
Một người bệnh nhìn thấy ba cái tên thuốc khác nhau có thể nghĩ đó là ba phương pháp điều trị khác nhau.
Nhưng dưới góc nhìn chuyên môn, đôi khi đó chỉ là sự thay thế giữa các thuốc có cùng hoạt chất hoặc cùng nhóm điều trị.
- Vì sao bác sĩ có thể thay đổi thuốc?
Nhiều người cho rằng:
“Một khi đã đổi thuốc nghĩa là thuốc trước không tốt.”
Đây là một suy nghĩ chưa hoàn toàn đúng.
Trong y khoa, điều trị không phải là một công thức cố định áp dụng cho tất cả mọi người.
Mỗi người bệnh là một cá thể riêng biệt.
Bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc dựa trên nhiều yếu tố:
- Đáp ứng điều trị của người bệnh;
- Tuổi tác;
- Chức năng gan, thận;
- Các bệnh lý đi kèm;
- Khả năng dung nạp thuốc;
- Khả năng chi trả;
- Tình trạng nguồn cung thuốc tại từng thời điểm.
Một đơn thuốc tốt không phải là đơn thuốc có tên thuốc đắt nhất.
Mà là đơn thuốc phù hợp nhất với người bệnh cụ thể.
4.Nhưng điều quan trọng hơn cả vẫn là niềm tin
Trong nghề Y, có một điều rất đặc biệt:
Thuốc có thể tác động lên cơ thể.
Nhưng niềm tin lại tác động lên quá trình điều trị.
Một người bệnh tin tưởng sẽ uống thuốc đúng hơn.
Sẽ kiên trì hơn.
Sẽ phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế.
Ngược lại, một người bệnh luôn nghi ngờ:
“Không biết thuốc này có đúng không?”
“Không biết bác sĩ có kê thuốc tốt không?”
thì ngay cả một thuốc đúng chỉ định cũng khó phát huy được hiệu quả tối ưu.
Vì vậy, trách nhiệm của người làm nghề Y không chỉ là kê đúng thuốc, bán đúng thuốc.
Mà còn phải giúp người bệnh hiểu đúng về thuốc.
- Bài học cho sinh viên ngành Dược
Tôi thường nói với sinh viên của mình:
“Các em học Dược không chỉ để biết thuốc này trị bệnh gì.”
Bởi nếu chỉ dừng lại ở đó, các em chỉ là người nhớ tên thuốc.
Một người dược sĩ giỏi cần hiểu:
Vì sao bác sĩ lựa chọn thuốc này?
Vì sao có thể thay thế thuốc khác?
Khi nào người bệnh cần được giải thích?
Khi nào sự lo lắng của người bệnh cần được lắng nghe?
Bởi phía sau mỗi hộp thuốc không chỉ có hoạt chất.
Mà còn có:
Một quyết định chuyên môn.
Một trách nhiệm nghề nghiệp.
Và một con người đang gửi gắm hy vọng vào ngành Y.
- Kết luận: Đơn thuốc không chỉ là những dòng chữ
Một ngày nào đó, nếu người bệnh nhìn thấy ba đơn thuốc với ba cái tên khác nhau, điều đầu tiên chúng ta không nên làm là trách họ “không hiểu thuốc”.
Bởi sự nghi ngờ của họ xuất phát từ mong muốn rất chính đáng:
Họ muốn được điều trị đúng.
Họ muốn biết mình đang uống gì.
Họ muốn được an tâm.
Nhiệm vụ của người thầy thuốc, người dược sĩ không chỉ là đưa thuốc đến tay người bệnh.
Mà còn là đưa cả sự hiểu biết và niềm tin đến với họ.
Bởi vì:
Một viên thuốc có thể chữa lành cơ thể.
Nhưng sự tin tưởng mới giúp người bệnh bước tiếp trên hành trình điều trị.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung