Người Việt đang lạm dụng vitamin như thế nào?

Trong vài năm trở lại đây, vitamin và các sản phẩm bổ sung ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam. Từ nhà thuốc, siêu thị đến các sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm thấy hàng trăm sản phẩm được quảng cáo với những công dụng hấp dẫn như tăng sức đề kháng, đẹp da, giảm mệt mỏi, cải thiện trí nhớ hay hỗ trợ giấc ngủ.

Nhiều người có thói quen uống vitamin mỗi ngày dù không có chỉ định từ nhân viên y tế. Thậm chí, không ít người xem vitamin như một “lá chắn sức khỏe”, càng dùng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, đằng sau xu hướng tưởng như vô hại này lại là tình trạng lạm dụng vitamin đang ngày càng phổ biến.

1. Khi vitamin trở thành “trào lưu sức khỏe”

Sau đại dịch COVID-19, nhu cầu tăng cường sức khỏe của người dân tăng mạnh. Các sản phẩm vitamin C, vitamin D, kẽm hay multivitamin trở thành lựa chọn quen thuộc trong nhiều gia đình. Chỉ cần cảm thấy hơi mệt, ngủ không ngon hoặc lo ngại sức đề kháng kém, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến việc mua vitamin để bổ sung.

Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Những video chia sẻ về “bí quyết khỏe đẹp”, “routine vitamin mỗi ngày” hay “thực phẩm bổ sung không thể thiếu” xuất hiện liên tục khiến nhiều người tin rằng ai cũng cần uống vitamin thường xuyên.

Một vấn đề khác là tâm lý xem vitamin như sản phẩm hoàn toàn an toàn. Vì không phải là thuốc điều trị bệnh nên nhiều người cho rằng dùng bao nhiêu cũng được, thậm chí có thể tự ý kết hợp nhiều loại với nhau mà không cần quan tâm đến thành phần hay liều lượng.

2. Những kiểu lạm dụng vitamin phổ biến hiện nay

2.1. Uống vitamin theo trào lưu

Hiện nay, nhiều người sử dụng vitamin đơn giản vì thấy người khác dùng. Chỉ cần một sản phẩm được quảng cáo “hot” trên mạng xã hội hoặc được người quen giới thiệu, rất nhiều người sẽ mua theo mà không biết bản thân có thật sự cần hay không.

Ví dụ, có người uống vitamin C liều cao mỗi ngày chỉ vì nghe nói “đỡ bệnh”, trong khi chế độ ăn uống đã cung cấp tương đối đầy đủ. Một số khác sử dụng collagen kết hợp nhiều loại vitamin với mong muốn làm đẹp nhanh hơn mà không hiểu rõ thành phần bên trong sản phẩm.

2.2. Dùng nhiều loại cùng lúc

Đây là tình trạng khá phổ biến tại các nhà thuốc. Người dùng có thể uống:

• Vitamin tổng hợp
• Vitamin C
• Vitamin D
• Kẽm
• Omega-3
• Collagen

… cùng trong một thời gian dài.

Vấn đề là nhiều sản phẩm đã chứa các vitamin trùng lặp. Khi sử dụng chồng chéo, cơ thể có thể nhận lượng vitamin vượt quá nhu cầu cần thiết mỗi ngày.

Không ít người cho rằng “dư thì cơ thể tự đào thải”, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng đơn giản như vậy.

2.3. Dùng vitamin liều cao kéo dài

Một số người có thói quen sử dụng vitamin C liều cao mỗi ngày trong nhiều tháng hoặc nhiều năm với mong muốn tăng sức đề kháng. Tuy nhiên, cơ thể không cần lượng vitamin quá lớn trong thời gian dài nếu không có thiếu hụt thật sự.

Việc dùng vitamin liều cao kéo dài có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn:

• Vitamin C liều cao có thể gây tiêu chảy, đầy bụng, tăng nguy cơ sỏi thận ở một số đối tượng.
• Vitamin A dùng quá mức có thể gây khô da, rụng tóc, đau đầu, tổn thương gan.
• Vitamin D bổ sung không hợp lý có thể làm tăng calci huyết, ảnh hưởng đến tim mạch và thận.

Đặc biệt, các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K có khả năng tích lũy trong cơ thể nên nguy cơ ngộ độc cao hơn nếu sử dụng kéo dài mà không kiểm soát.

“Vitamin tan trong nước thì uống bao nhiêu cũng được” có đúng không?

Đây là một hiểu lầm rất phổ biến.

Đúng là vitamin tan trong nước như vitamin C và vitamin nhóm B có khả năng đào thải qua nước tiểu nhanh hơn so với vitamin tan trong dầu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc sử dụng liều cao là hoàn toàn vô hại.

Khi cơ thể phải tiếp nhận lượng vitamin vượt quá nhu cầu trong thời gian dài, nguy cơ xuất hiện tác dụng không mong muốn vẫn có thể xảy ra. Ngoài ra, việc lạm dụng vitamin còn gây tốn kém không cần thiết và tạo tâm lý phụ thuộc vào thực phẩm bổ sung thay vì duy trì lối sống lành mạnh.

Trên thực tế, cơ thể hấp thu vitamin hiệu quả nhất khi được cung cấp từ thực phẩm tự nhiên như rau xanh, trái cây, ngũ cốc, thịt cá và sữa.

2.4. Tự truyền vitamin – xu hướng đáng lo ngại

Một xu hướng khác đang xuất hiện là truyền vitamin để “làm đẹp”, “trắng da”, “giải độc” hoặc “hồi phục năng lượng”. Nhiều cơ sở quảng cáo các gói truyền vitamin với lời giới thiệu hấp dẫn khiến không ít người tin rằng đây là cách chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Tuy nhiên, truyền vitamin không phải thủ thuật đơn giản và không phù hợp để thực hiện tùy tiện.

Việc truyền dịch hoặc vitamin khi không có chỉ định y tế có thể gây:

• Dị ứng
• Sốc phản vệ
• Nhiễm trùng
• Rối loạn điện giải
• Quá tải tuần hoàn ở người có bệnh tim mạch

Ngoài ra, cảm giác khỏe hơn sau truyền dịch đôi khi chỉ mang tính tạm thời chứ không giải quyết nguyên nhân thật sự của tình trạng mệt mỏi.

3. Vì sao nhiều người vẫn thích dùng vitamin?

Một phần vì vitamin tạo cảm giác “an tâm”. Khi uống vitamin, nhiều người cảm thấy mình đang chủ động chăm sóc sức khỏe. Đây cũng là lý do các sản phẩm bổ sung thường được quảng bá như một phần của lối sống hiện đại.

Mặt khác, cuộc sống bận rộn khiến nhiều người ăn uống thất thường, ngủ ít, ít vận động. Thay vì điều chỉnh chế độ sinh hoạt, không ít người chọn cách bổ sung vitamin với hy vọng bù đắp nhanh chóng cho cơ thể.

Tuy nhiên, vitamin không thể thay thế hoàn toàn vai trò của dinh dưỡng, giấc ngủ và vận động thể lực.

4. Khi nào thật sự cần bổ sung vitamin?

Vitamin vẫn đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe. Trong nhiều trường hợp, việc bổ sung vitamin là cần thiết và có lợi nếu sử dụng đúng cách.

Một số đối tượng có thể cần được bổ sung vitamin gồm:

• Người có chế độ ăn thiếu hụt dinh dưỡng
• Phụ nữ mang thai
• Người cao tuổi
• Người ăn chay trường
• Người mắc bệnh lý gây kém hấp thu
• Người có thiếu hụt vitamin được xác định bởi nhân viên y tế

Tuy nhiên, việc lựa chọn loại vitamin, liều dùng và thời gian sử dụng nên dựa trên nhu cầu thực tế của cơ thể thay vì sử dụng theo quảng cáo hoặc truyền miệng.

5. Vitamin không phải càng nhiều càng tốt

Vitamin giúp duy trì hoạt động bình thường của cơ thể, nhưng điều đó không có nghĩa là sử dụng càng nhiều thì càng khỏe hơn. Việc lạm dụng vitamin có thể gây tốn kém, không cần thiết và đôi khi dẫn đến những ảnh hưởng xấu cho sức khỏe.

Điều quan trọng không nằm ở số lượng sản phẩm bổ sung đang sử dụng, mà là cơ thể có thật sự cần hay không. Một chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc, vận động hợp lý và khám sức khỏe định kỳ vẫn là nền tảng quan trọng nhất để duy trì sức khỏe lâu dài.

Vitamin chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không nên trở thành “thói quen bắt buộc” mỗi ngày nếu chưa thật sự cần thiết.

ThS.DS. Trương Hải Trân