CÓ NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI THẦY CHỈ DÁM NÓI KHI SINH VIÊN SẮP RA TRƯỜNG

Bốn mươi lăm tiết học có thể truyền đạt kiến thức, nhưng chỉ vài phút cuối cùng mới đủ để gửi gắm những điều dành cho cả một chặng đường làm nghề.

Có lẽ mỗi người thầy đều có một buổi học mà mình nhớ nhất.

Với tôi, đó không phải là buổi giảng đầu tiên của học phần, cũng không phải buổi sinh viên bảo vệ bài thực hành hay làm bài thi cuối kỳ.

Đó là buổi học cuối cùng.

Tiếng chuông báo hết giờ vang lên. Một vài em bắt đầu thu dọn giáo trình. Có em tranh thủ chụp tấm ảnh cuối cùng với bạn bè, có em lên bục giảng chào thầy trước khi bước vào kỳ thực tập. Không khí trong lớp hôm ấy luôn rất khác. Sau cánh cửa kia là một hành trình mới, nơi các em không còn là sinh viên mà sẽ trở thành những người trực tiếp chăm sóc sức khỏe cho người bệnh.

Tôi thường gấp giáo trình lại sớm vài phút.

Không phải vì đã hết điều để giảng.

Mà vì tôi biết, bài học quan trọng nhất của buổi hôm đó lại không nằm trong giáo trình.

Gần mười năm đứng trên giảng đường đào tạo dược sĩ, sau hơn ba mươi năm làm việc trong ngành y tế, từ bệnh viện, quản lý chuyên môn đến công tác giảng dạy, tôi nhận ra rằng có những điều phải đi gần hết một chặng đường làm nghề mới hiểu được. Và cũng chỉ đến lúc sinh viên chuẩn bị rời giảng đường, tôi mới muốn nói với các em những điều ấy.

Đừng ngại nói: “Em chưa biết”

Trong y học và dược học, không ai có thể biết tất cả.

Kiến thức thay đổi từng ngày, thuốc mới liên tục xuất hiện, phác đồ điều trị luôn được cập nhật. Vì vậy, người làm nghề đáng tin cậy không phải là người luôn có sẵn mọi câu trả lời, mà là người biết giới hạn của mình.

Trong những năm công tác, tôi từng gặp những đồng nghiệp trẻ vì ngại mất thể diện nên trả lời rất nhanh những điều mình chưa thật sự chắc chắn. Sự tự tin không đúng chỗ đôi khi nguy hiểm hơn việc bình tĩnh tra cứu lại tài liệu.

Đừng ngại nói: “Xin lỗi, để em kiểm tra lại.”

Câu nói ấy không làm chúng ta nhỏ đi.

Ngược lại, đó là biểu hiện của sự trung thực và trách nhiệm đối với người bệnh.

Đừng bán thuốc chỉ vì người bệnh muốn mua

Có những người bước vào nhà thuốc và nói ngay:

“Cho tôi một hộp kháng sinh.”

“Cho tôi thuốc giảm đau mạnh.”

“Cho tôi loại lần trước uống rất hiệu quả.”

Nếu chỉ làm theo yêu cầu ấy, chúng ta có thể bán thêm một hộp thuốc.

Nhưng người dược sĩ sẽ đánh mất vai trò của mình.

Người bệnh tìm đến chúng ta không chỉ để lấy thuốc. Họ cần một người có chuyên môn giúp họ lựa chọn điều đúng đắn.

Có khi, lời khuyên tốt nhất lại là:

“Anh nên đến bệnh viện kiểm tra.”

Hoặc:

“Thuốc này chưa phù hợp với tình trạng của anh.”

Có những ngày không bán được một hộp thuốc nào, nhưng lại giữ được niềm tin của một người bệnh.

Và niềm tin ấy luôn có giá trị lớn hơn doanh số của một ngày làm việc.

Một lời dặn có khi quý hơn một hộp thuốc

Có người nghĩ rằng công việc của dược sĩ kết thúc khi thuốc đã được giao cho người bệnh.

Tôi lại nghĩ khác.

Đó mới là lúc trách nhiệm bắt đầu.

Một lời dặn về thời điểm uống thuốc.

Một câu nhắc phải dùng đủ liều kháng sinh.

Một lời khuyên quay lại bệnh viện nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Những điều tưởng như rất nhỏ ấy nhiều khi quyết định hiệu quả điều trị.

Qua nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra rằng người bệnh có thể quên tên loại thuốc đã dùng, nhưng rất ít khi quên người đã tận tình hướng dẫn họ trong lúc lo lắng nhất.

Có khi điều họ nhớ suốt nhiều năm không phải là một đơn thuốc, mà là thái độ của người đã trao đơn thuốc ấy.

Danh tiếng được xây từ những việc rất nhỏ

Uy tín không đến từ học vị.

Cũng không đến từ chức danh.

Uy tín được tạo nên từ những việc rất nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Đến đúng giờ.

Làm đúng quy trình.

Không ký thay.

Không sửa hồ sơ.

Không vì lợi ích trước mắt mà bỏ qua nguyên tắc chuyên môn.

Có người dành hàng chục năm để xây dựng danh tiếng, nhưng chỉ cần một lần đánh đổi đạo đức nghề nghiệp, tất cả có thể mất đi.

Làm nghề y không phải là cuộc chạy đua để nổi tiếng.

Đó là hành trình bền bỉ để giữ được sự tin tưởng của người bệnh và đồng nghiệp.

Chiếc áo blouse không làm chúng ta cao hơn người bệnh

Ngày đầu khoác chiếc áo blouse trắng, ai cũng có niềm tự hào.

Điều đó rất đáng quý.

Nhưng đừng để chiếc áo ấy khiến mình quên sự khiêm nhường.

Người bệnh tìm đến chúng ta trong những lúc họ yếu đuối nhất. Có người mang theo nỗi đau, có người mang theo sự lo lắng, có người chỉ cần một lời giải thích để yên tâm.

Điều họ cần không chỉ là thuốc.

Họ cần được lắng nghe.

Một ánh mắt cảm thông.

Một lời nói nhẹ nhàng.

Một vài phút kiên nhẫn.

Đôi khi những điều ấy có giá trị không kém bất kỳ đơn thuốc nào.

Làm nghề càng lâu, tôi càng tin rằng chuyên môn giúp chữa bệnh, còn lòng nhân ái giúp chữa lành.

Đừng bao giờ nghĩ mình đã học đủ

Ngày nhận bằng tốt nghiệp không phải là ngày kết thúc việc học.

Đó chỉ là ngày chúng ta được phép bắt đầu hành nghề.

Sau ngày hôm ấy, các em sẽ còn phải học rất nhiều.

Học từ sách.

Học từ đồng nghiệp.

Học từ những quy định mới của ngành.

Và quan trọng nhất là học từ chính người bệnh.

Mỗi người bệnh đều mang đến cho chúng ta một bài học mà không giáo trình nào có thể viết hết.

Nếu người thầy dừng học, bài giảng sẽ cũ.

Nếu người dược sĩ dừng học, người bệnh sẽ là người chịu thiệt.

Học tập suốt đời không phải là khẩu hiệu.

Đó là trách nhiệm của người làm nghề y.

Lời kết: Nếu chỉ còn một điều để nhớ…

Có người từng hỏi tôi:

“Sau ngần ấy năm làm nghề và đứng trên bục giảng, điều gì là quan trọng nhất mà thầy muốn sinh viên mang theo sau khi tốt nghiệp?”

Tôi không chọn một loại thuốc.

Cũng không chọn một điều luật.

Tôi chỉ mong các em giữ được ba điều.

Đó là sự trung thực để dám nói “Em chưa biết.”

Là lòng nhân ái để luôn đặt người bệnh lên trên lợi ích của bản thân.

Và là tinh thần học hỏi để không bao giờ dừng lại trên con đường làm nghề.

Trước khi chia tay mỗi khóa học, tôi vẫn thường nói với sinh viên:

“Các em có thể quên nhiều điều thầy đã giảng trong lớp. Điều đó là bình thường. Nhưng nếu còn nhớ được một điều duy nhất, hãy nhớ rằng: làm nghề y, nghề dược trước hết là làm nghề với con người.”

Kiến thức sẽ giúp các em hành nghề đúng.

Đạo đức sẽ giúp các em hành nghề bền vững.

Còn sự tử tế sẽ quyết định người thầy thuốc ấy được người bệnh nhớ đến như một người bán thuốc, hay như một người đã đồng hành cùng họ trong những lúc khó khăn nhất của cuộc đời./.

Dành tặng các thế hệ sinh viên ngành Y – Dược, những người sẽ viết tiếp câu chuyện của nghề bằng chính sự tử tế của mình.

DsCKI. Nguyễn Quốc Trung